หลายปีที่ผ่านมา การพูดถึงโซลาร์ รูฟท็อป (Solar Rooftop) ในประเทศไทยมักวนเวียนอยู่กับเรื่องประสิทธิภาพของแผง เทคโนโลยีอินเวอร์เตอร์ หรือระยะเวลาคืนทุน แต่เมื่อพลังงานสะอาดกำลังก้าวเข้าสู่ช่วงเติบโตอย่างจริงจัง คำถามสำคัญอาจไม่ใช่ว่าเทคโนโลยีพร้อมหรือไม่ หากเป็นประชาชนสามารถเข้าถึงเทคโนโลยีนั้นได้มากเพียงใด
ในความเป็นจริง เทคโนโลยีพลังงานแสงอาทิตย์ได้ผ่านจุดพิสูจน์ตัวเองมาแล้ว ต้นทุนอุปกรณ์ลดลงอย่างต่อเนื่อง ขณะที่ประสิทธิภาพและความน่าเชื่อถือของระบบสูงขึ้นมากเมื่อเทียบกับหนึ่งทศวรรษก่อน ปัจจุบัน Solar Rooftop คิดเป็นประมาณ 35% ของกำลังการผลิตพลังงานแสงอาทิตย์ที่ติดตั้งในประเทศไทย และจำนวนการติดตั้งในภาคครัวเรือนยังเติบโตต่อเนื่อง สะท้อนว่าอุปสรรคสำคัญของตลาดไม่ได้อยู่ที่เทคโนโลยีอีกต่อไป
สิ่งที่ยังเป็นข้อจำกัดสำคัญคือต้นทุนการลงทุนครั้งแรก สำหรับเจ้าของบ้านจำนวนมาก การติดตั้ง Solar Rooftop ขนาด 5 กิโลวัตต์ยังต้องใช้เงินลงทุนประมาณ 130,000-180,000 บาท แม้ระบบจะช่วยลดค่าไฟและมีระยะเวลาคืนทุนเพียง 4-5 ปี แต่การนำเงินก้อนใหญ่ไปลงทุนในคราวเดียวก็ยังเป็นอุปสรรคสำคัญต่อการตัดสินใจของหลายครัวเรือน
นี่คือเหตุผลที่มาตรการสนับสนุนจากภาครัฐกำลังได้รับความสนใจอย่างมาก เพราะสามารถเปลี่ยนสมการการตัดสินใจของผู้บริโภคได้ทันที หากรัฐบาลสนับสนุนเงินอุดหนุนหรือสิทธิประโยชน์ทางภาษีในระดับครัวเรือน ต้นทุนที่เคยเป็นภาระหลักแสนบาทอาจลดลงอย่างมีนัยสำคัญ ส่งผลให้ระยะเวลาคืนทุนสั้นลงและทำให้การลงทุนมีความน่าสนใจมากขึ้น โดยเฉพาะสำหรับกลุ่มครัวเรือนชนชั้นกลางที่มีศักยภาพในการผ่อนชำระ แต่ยังไม่พร้อมจ่ายเงินก้อน
บทเรียนจากต่างประเทศแสดงให้เห็นชัดเจนว่า ความสำเร็จของพลังงานสะอาดไม่ได้เกิดขึ้นเพราะเทคโนโลยีเพียงอย่างเดียว ออสเตรเลียถือเป็นหนึ่งในประเทศที่มีการติดตั้ง Solar Rooftop สูงที่สุดในโลก โดยปัจจุบันมีบ้านมากกว่าหนึ่งในสามติดตั้งระบบบนหลังคาแล้ว ปัจจัยสำคัญมาจากนโยบายที่ช่วยลดต้นทุนเริ่มต้นของประชาชนผ่านมาตรการสนับสนุนของภาครัฐอย่างต่อเนื่อง ขณะที่เยอรมนี ซึ่งเป็นผู้นำการเปลี่ยนผ่านด้านพลังงานของยุโรป ได้สร้างการเติบโตของตลาด Solar Rooftop ผ่านทั้งเงินอุดหนุน สินเชื่อดอกเบี้ยต่ำ และระบบรับซื้อไฟฟ้าจากพลังงานหมุนเวียนในอัตราที่กำหนด (Feed-in Tariff) ที่ช่วยให้ประชาชนเห็นผลตอบแทนของการลงทุนอย่างชัดเจน ส่งผลให้พลังงานแสงอาทิตย์กลายเป็นส่วนหนึ่งของโครงสร้างพื้นฐานด้านพลังงานของประเทศในที่สุด
สิ่งที่น่าสนใจคือ ทุกประเทศที่ประสบความสำเร็จล้วนมีจุดร่วมเดียวกัน นั่นคือการทำให้ประชาชนเข้าถึงการลงทุนได้ง่ายขึ้น เมื่อมองในมิตินี้ บทบาทสำคัญของอุตสาหกรรมในระยะต่อไป อาจไม่ได้อยู่ที่ผู้ผลิตแผงโซลาร์เพียงอย่างเดียว แต่อยู่ที่ผู้เล่นที่สามารถเชื่อมเทคโนโลยีไปสู่ผู้บริโภคได้มากที่สุด
ด้วยเหตุนี้ บทบาทของสถาบันการเงินจึงกำลังมีความสำคัญเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ การเปลี่ยนค่าไฟฟ้ารายเดือนให้กลายเป็นการลงทุนระยะยาว จำเป็นต้องอาศัยเครื่องมือทางการเงินที่ช่วยลดข้อจำกัดด้านเงินก้อนตั้งแต่วันแรก ไม่ว่าจะเป็นสินเชื่อเฉพาะทาง โปรแกรมผ่อนชำระระยะยาว หรือโซลูชันทางการเงินที่ออกแบบให้สอดคล้องกับผลประโยชน์ที่ผู้บริโภคจะได้รับจากการประหยัดพลังงานในอนาคต ในมุมนี้ผู้ให้บริการทางการเงินไม่ได้เป็นเพียงแหล่งเงินทุน แต่เป็นกลไกสำคัญที่ช่วยเร่งการเปลี่ยนผ่านด้านพลังงานของประเทศ
ในมุมของ “เคทีซี” หรือ บริษัท บัตรกรุงไทย จำกัด (มหาชน) การสนับสนุนให้ประชาชนเข้าถึงพลังงานสะอาด ไม่ได้จำกัดอยู่เพียงการให้บริการทางการเงิน แต่รวมถึงการสร้างระบบนิเวศที่เชื่อมโยงผู้บริโภคกับพันธมิตรด้านพลังงานสะอาด และการพัฒนาโซลูชันที่ช่วยให้การตัดสินใจลงทุนเป็นเรื่องง่ายขึ้น สะดวกขึ้นและเข้าถึงได้มากขึ้น เพราะความสำเร็จของการเปลี่ยนผ่านด้านพลังงานไม่ได้วัดจากจำนวนแผงโซลาร์ที่ถูกติดตั้งเพียงอย่างเดียว แต่ต้องวัดจากจำนวนครัวเรือนที่สามารถเข้าถึงพลังงานสะอาดได้จริง ยิ่งประชาชนเข้าถึงได้มากเท่าใด ประเทศก็ยิ่งเข้าใกล้เป้าหมายด้านความยั่งยืนมากขึ้นเท่านั้น
การผสานพลังระหว่างนโยบายภาครัฐ เทคโนโลยีพลังงานสะอาด และนวัตกรรมทางการเงิน จึงเป็นกลไกสำคัญที่จะทำให้ Solar Rooftop ก้าวจากทางเลือกของคนบางกลุ่ม ไปสู่โครงสร้างพื้นฐานด้านพลังงานของครัวเรือนไทยในอนาคต และในวันที่พลังงานกำลังเปลี่ยนจากต้นทุนไปสู่สินทรัพย์ ผู้ที่มีบทบาทสำคัญที่สุดอาจไม่ใช่ผู้ผลิตแผงโซลาร์ หากแต่เป็นผู้ที่ทำให้ประชาชนสามารถเข้าถึงพลังงานสะอาดได้จริง นั่นคือจุดเปลี่ยนสำคัญของทั้งเศรษฐกิจสีเขียว และคุณภาพชีวิตของคนไทยในทศวรรษข้างหน้า
