ผ่านไปแล้วกับการประชุมประจำปีของกองทุนการเงินระหว่างประเทศและธนาคารโลก (IMF–World Bank Annual Meetings 2026) ณ กรุงเทพฯ ที่เกิดขึ้นช่วงวันที่ 12–18 ตุลาคม ที่ผ่านมา ซึ่งมีประเด็นสิ่งแวดล้อมถูกหยิบยกขึ้นมากล่าวถึง ทั้งการเงินเพื่อรับมือการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ (Climate Finance) การลงทุนเพื่อการปรับตัว (Adaptation Investment) การสร้างความสามารถในการรับมือและฟื้นตัวจากความเสี่ยง (Resilience) ตลอดจนการเชื่อมโยงความเสี่ยงด้านสิ่งแวดล้อมเข้ากับเสถียรภาพทางเศรษฐกิจและการคลัง
สถาบันสิ่งแวดล้อมโลก (TEI) องค์กรพัฒนาเอกชนที่ขับเคลื่อนงานด้านสิ่งแวดล้อมมาอย่างต่อเนื่อง โดย ดร.เบญจมาส โชติทอง ผู้อำนวยการฝ่ายพัฒนาโครงการและแผนงาน ให้มุมมองที่เกี่ยวข้องว่า “แม้จะมีการกล่าวถึงแนวคิดเกี่ยวกับสิ่งแวดล้อม แต่ก็อาจเป็นเพียงถ้อยคำในระดับนโยบาย หากไม่มีการขับเคลื่อนต่ออย่างจริงจัง โดยประเด็นที่เห็นได้ชัดคือ ช่องว่างระหว่างมุมมองของภาคการเงินการธนาคาร กับมุมมองของภาคประชาสังคมที่ทำงานด้านการพัฒนาที่ยั่งยืน เมื่อทั้งสองฝ่ายต่างพูดถึง Adaptation, Resilience และ Sustainable Development ด้วยคำชุดเดียวกัน แต่กลับพบว่าอาจมีเป้าหมายและกลุ่มเป้าหมายที่แตกต่างกัน”
สำหรับภาคการเงิน การปรับตัวและความยืดหยุ่นมักถูกพิจารณาผ่านความสามารถในการบริหารความเสี่ยง ลดความเสียหายทางเศรษฐกิจ รักษาเสถียรภาพของระบบการเงิน และสร้างความเชื่อมั่นให้กับการลงทุน โครงการที่ได้รับความสนใจจึงมักเป็นโครงการที่สามารถประเมินความคุ้มค่า มีผลตอบแทนหรือประโยชน์ทางเศรษฐกิจที่วัดได้ และมีความเสี่ยงอยู่ในระดับที่ยอมรับได้
ขณะที่มุมมองด้านสิ่งแวดล้อมและการพัฒนาที่ยั่งยืน ให้ความสำคัญกับความสามารถของผู้คน สังคม และระบบนิเวศในการปรับตัวต่อความเปลี่ยนแปลง โดยเฉพาะกลุ่มเปราะบางที่ได้รับผลกระทบมาก แต่มีทรัพยากรและโอกาสในการเข้าถึงแหล่งทุนน้อย การลงทุนเพื่อการปรับตัวในมุมมองนี้ กลับเป็นการลดมูลค่าความเสียหายทางเศรษฐกิจ การรักษาฐานทรัพยากรธรรมชาติ ความมั่นคงในการดำรงชีวิตและความสามารถในการพึ่งพาตนเองของชุมชนในระยะยาว
ดังนั้น ความแตกต่างดังกล่าวทำให้เกิดคำถามว่า เรากำลังสร้าง Resilience ให้กับกลุ่มใด ระหว่างระบบเศรษฐกิจ หรือประชาชนและระบบนิเวศที่กำลังเผชิญความเสี่ยงโดยตรง นี่คือข้อจำกัดสำคัญของการใช้ตรรกะทางการเงินเป็นตัวกำหนดทิศทางการลงทุนด้านสิ่งแวดล้อม เพราะสิ่งที่คุ้มค่าทางเศรษฐกิจหรือการเงิน อาจไม่ใช่สิ่งที่ตอบโจทย์ความยั่งยืนเสมอไป
ติดตามข่าวสาร สถาบันสิ่งแวดล้อมไทยได้ที่ : สถาบันสิ่งแวดล้อมไทย
