เมื่อวันที่ 14 กันยายน 2569 สถาบันวิจัยและพัฒนาพื้นที่สูง (องค์การมหาชน) หรือ สวพส. โดยสำนักวิจัย เปิดเวทีการประชุมเพื่อรับฟังความคิดเห็นต่อ (ร่าง) แผนปฏิบัติการด้านการวิจัยพื้นที่สูง ระยะ 5 ปี (พ.ศ. 2571 – 2575) โดยมุ่งเปิดโอกาสให้หน่วยงานภาคี นักวิจัย นักวิชาการ ภาคส่วนที่เกี่ยวข้อง และผู้แทนเกษตรกร ร่วมแลกเปลี่ยนข้อคิดเห็นและข้อเสนอแนะ เพื่อให้แผนการวิจัยสามารถตอบโจทย์การพัฒนาพื้นที่สูงและนำไปใช้ประโยชน์ได้อย่างเป็นรูปธรรม ณ โรงแรมเชียงใหม่แกรนด์วิว โฮเทล แอนด์ คอนเวนชั่น เซ็นเตอร์ อำเภอเมือง จังหวัดเชียงใหม่
การประชุมครั้งนี้มีผู้บริหารและเจ้าหน้าที่มูลนิธิโครงการหลวง ผู้บริหาร นักวิจัย นักวิชาการ และผู้เกี่ยวข้องจากสถาบันวิจัยและพัฒนาพื้นที่สูง หน่วยงานด้านวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม สถาบันการศึกษา มหาวิทยาลัย ส่วนราชการ สถาบันวิจัย องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ภาคเอกชน ตลอดจนผู้แทนเกษตรกร โดยการประชุมครั้งนี้เป็นเวทีสำคัญในการระดมความคิดเห็นจากทุกภาคส่วน เพื่อร่วมกันพิจารณาความท้าทายที่มีผลต่อการวิจัยและการพัฒนาพื้นที่สูงในอีก 5 ปีข้างหน้า รวมถึงร่วมกำหนดประเด็นงานวิจัยเร่งด่วนที่ควรดำเนินการก่อน เพื่อให้เกิดผลลัพธ์และการเปลี่ยนแปลงที่ชัดเจนในพื้นที่
นายธีรภัทร ประยูรสิทธิ กรรมการสถาบันวิจัยและพัฒนาพื้นที่สูง และประธานอนุกรรมการวิจัย สถาบันวิจัยและพัฒนาพื้นที่สูง กล่าวว่า การวิจัยถือเป็นกลไกสำคัญในการสร้างองค์ความรู้ เทคโนโลยี และนวัตกรรม เพื่อสนับสนุนการพัฒนาพื้นที่สูงให้สามารถรับมือกับความเปลี่ยนแปลงและความท้าทายที่เกิดขึ้นทั้งในระดับประเทศและระดับโลก โดยเฉพาะการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ความก้าวหน้าทางเทคโนโลยีดิจิทัล การเปลี่ยนแปลงโครงสร้างประชากรและการเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุ ตลอดจนบริบททางเศรษฐกิจและสังคมที่เปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว
การจัดทำ (ร่าง) แผนปฏิบัติการด้านการวิจัยพื้นที่สูง ระยะ 5 ปี (พ.ศ. 2571 – 2575) จึงมีความสำคัญในการกำหนดทิศทางการวิจัยให้มีความชัดเจน เป็นระบบ และสอดคล้องกับปัญหาและศักยภาพของพื้นที่ โดยมีเป้าหมายสำคัญที่จะพัฒนาให้เป็น “กรอบการวิจัยพื้นที่สูงของประเทศ” เพื่อให้หน่วยงานและนักวิจัยที่ทำงานสนับสนุนการพัฒนาพื้นที่สูงสามารถร่วมกันขับเคลื่อนงานวิจัยไปในทิศทางเดียวกัน ตั้งแต่การกำหนดประเด็นวิจัย การพัฒนาองค์ความรู้และนวัตกรรม ไปจนถึงการนำผลงานวิจัยไปใช้ประโยชน์ในพื้นที่จริง
ทั้งนี้ (ร่าง) แผนปฏิบัติการด้านการวิจัยพื้นที่สูง ระยะ 5 ปี ได้วางกรอบการขับเคลื่อนงานวิจัยสำคัญภายใต้ 3 แผนงานหลัก ได้แก่ แผนงานที่ 1 การสร้างความเข้มแข็งในการประกอบอาชีพและการพัฒนาชุมชนบนพื้นที่สูงเพื่อรองรับการเปลี่ยนแปลง มุ่งยกระดับขีดความสามารถในการแข่งขันของภาคเกษตร สร้างมูลค่าเพิ่มจากทรัพยากรชีวภาพและภูมิปัญญาท้องถิ่น และเสริมสร้างศักยภาพของชุมชนให้สามารถปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลงได้
แผนงานที่ 2 การอนุรักษ์ ฟื้นฟู และใช้ประโยชน์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมบนพื้นที่สูง เพื่อสร้างความยั่งยืน ความยืดหยุ่น และโอกาสทางเศรษฐกิจ ครอบคลุมการแก้ไขปัญหาการเผาในที่โล่งและฝุ่นละออง PM2.5 การฟื้นฟูทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม การอนุรักษ์และใช้ประโยชน์จากความหลากหลายทางชีวภาพ ตลอดจนการส่งเสริมเศรษฐกิจสีเขียวและการผลิตที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม
และ แผนงานที่ 3 การพัฒนาประสิทธิภาพการบริหารจัดการงานวิจัยและนวัตกรรมบนพื้นที่สูงแบบบูรณาการ มุ่งพัฒนากลไกการบริหารจัดการงานวิจัย การเชื่อมโยงภาคีเครือข่าย การบูรณาการทรัพยากรและงบประมาณ รวมถึงการผลักดันผลงานวิจัยและนวัตกรรมไปสู่การใช้ประโยชน์ เพื่อให้เกิดผลลัพธ์และผลกระทบต่อการพัฒนาพื้นที่สูงอย่างเป็นรูปธรรม
นายธีรภัทร กล่าวเพิ่มเติมว่า การกำหนดทิศทางการวิจัยจำเป็นต้องมองทั้ง “ปัญหา” และ “ศักยภาพ” ของพื้นที่สูงควบคู่กัน โดยเฉพาะประเด็นวิจัยที่มีความเร่งด่วนและสามารถสร้างการเปลี่ยนแปลงได้อย่างชัดเจนในระยะ 1 – 3 ปี ควบคู่กับการวางรากฐานงานวิจัยในระยะยาว เพื่อให้การพัฒนาพื้นที่สูงเกิดความสมดุลทั้งด้านเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม และสามารถเติบโตได้อย่างยั่งยืน
สำหรับ (ร่าง) แผนปฏิบัติการด้านการวิจัยพื้นที่สูงฯ ยังได้วางกรอบให้เชื่อมโยงกับทิศทางการพัฒนาประเทศ ทั้งยุทธศาสตร์ชาติ แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ แผนด้านวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (ววน.) แนวทางเศรษฐกิจ BCG Economy Model เป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDGs) และเป้าหมายการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกของประเทศไทย เพื่อให้การวิจัยพื้นที่สูงเป็นส่วนหนึ่งของการขับเคลื่อนประเทศไปสู่เศรษฐกิจฐานความรู้ การใช้ทรัพยากรอย่างคุ้มค่า และการพัฒนาที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม
ทั้งนี้ ผลจากการรับฟังความคิดเห็นจะนำไปสู่การปรับปรุง (ร่าง) แผนปฏิบัติการด้านการวิจัยพื้นที่สูง ระยะ 5 ปี (พ.ศ. 2571–2575) เพื่อเป็นแนวทางให้หน่วยงาน นักวิจัย นักวิชาการ และภาคีเครือข่าย ร่วมกันกำหนดโจทย์และทิศทางการวิจัยให้สอดคล้องกับปัญหาและศักยภาพของพื้นที่สูง ลดความซ้ำซ้อนในการทำงาน เชื่อมโยงองค์ความรู้และนวัตกรรม และนำผลงานวิจัยไปใช้ประโยชน์ในพื้นที่ได้อย่างเป็นรูปธรรม เพื่อสร้างประโยชน์ให้กับชุมชน ควบคู่กับการดูแลทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม และร่วมขับเคลื่อนการพัฒนาพื้นที่สูงของประเทศไทยอย่างยั่งยืน
“ร่วมคิด ร่วมกำหนดทิศทาง เชื่อมพลังงานวิจัย สู่การพัฒนาพื้นที่สูงอย่างสมดุลและยั่งยืน”
